Nie potrafimy jeszcze odpowiedzieć na pytanie co jest istotą depresji. Przecież nie wystarczy opisać, skądinąd tak liczne, objawy kliniczne depresji (patrz nasz tekst: Jak rozpoznać depresję?). Coś więcej mówimy o depresji, gdy objawy tej choroby w jakiś sposób hierarchizujemy, mówimy, które z nich mają centralne znaczenie, a które są objawami wtórnymi i towarzyszącymi. Tego rodzaju rozróżnienia pozostają jednak problematyczne. Trudno jest także mówić o istocie depresji bez wskazania jakie są przyczyny tej choroby, a ta zasadnicza sprawa pozostaje wciąż niewyjaśniona. Szukając informacji o przyczynach depresji można wręcz dostać małego zawrotu głowy i nadal pozostać z wieloma pytaniami. Czy depresja jest prostą sumą przykrych przeżyć, smutku i bezradności, życiowego zagubienia, nazbyt dużą na siły jednego człowieka? Czy źle wróżącym typem osobowości związanym z tłumieniem złości i „bombardowaniem” siebie negatywnymi ocenami? A może jest w swej istocie niewłaściwym sposobem myślenia, odznaczającym się swoistymi błędami logicznymi, powodującym coraz większe zamknięcie się w depresyjnym kręgu? Może siłą sprawczą depresji są głęboko ukryte w człowieku psychiczne potęgi, bezgraniczne poczucie pustki, nicości, drzemiące od czasu dziecięcych urazów, dochodzące do głosu i siejące depresyjne spustoszenie? Może wreszcie, jak chciało wąskie podejście medyczne, depresja jest uszkodzeniem i zaburzeniem działania niektórych ośrodków ludzkiego mózgu?

Wszystkie powyższe kierunki myślenia możemy spotkać w literaturze poświęconej depresji. Niektóre ujęcia uzupełniają się, inne jednak są mało spójne lub wręcz niezgodne ze sobą. Z pewnością depresja jest zjawiskiem skomplikowanym i bogatym i zasługuje na opisywanie jej różnorakich realnie istniejących aspektów. Można mieć jednak czasem wrażenie, że nie sposób się dowiedzieć, czym depresja naprawdę jest, ale raczej, co różni autorzy o niej uważają. Mimo wszystko wydaje się, że z dyskusji wyłania się ostatnio pewien interesujący obraz  depresji mogący integrować wiele wcześniejszych poglądów.

Depresja jako choroba depresyjna – próba definicji

Zazwyczaj przez depresję rozumie się stan, w którym występują określone objawy kliniczne. Jest jednak uzasadnione widzieć depresję inaczej; jako wiele lat trwający proces, którego jawny kliniczny zespół objawowy (depresja w ścisłym sensie) jest tylko kresem, ostateczną i najbardziej dotkliwą manifestacją. Tak rozumiana depresja to stopniowo postępujący proces zaczynający się na wiele lat przed wystąpieniem klinicznych objawów. Proces ten może być opisywany zarówno jako pewnego rodzaju rozwój psychologiczny (osobowości), jak i rozwój patofizjologiczny (somatyczny). Każde z tych ujęć, psychologiczne, czy patofizjologiczne, wzięte osobno, jest jednak niewystarczające. W procesie tym istotną rolę mogą odgrywać:

• czynniki genetyczne
• doświadczenia społeczne wczesnego dzieciństwa
• rozwijający się typ osobowości warunkujący w szczególności umiejętności społeczne, interpretację własnych doświadczeń i ryzyko przeżywania przewlekłego stresu
• dysfunkcja układu tzw. odpowiedzi stresowej (nadwrażliwość układu neurowegetatywnego, hormonalnego oraz, prawdopodobnie, immunologicznego związanych z mechanizmami fizjologicznego stresu)
• wrażliwość na światło i pory roku
• stresujące wydarzenia życiowe okresu młodości i dorosłego, zwłaszcza o przewlekłym charakterze
  

Proces ten prowadzi zespołu jawnych klinicznych objawów (w tak zwanych okresach depresji) będącego przejawem zaburzeń ośrodkowych mechanizmów regulacyjnych. Zaburzenia te dotyczą wielu funkcji, z których na czoło wysuwają się dotyczące nastroju, napędu, snu, emocji (zwłaszcza lęku), odporności na stres oraz pogorszenie sprawności intelektualnej. U niektórych chorych mają ponadto znaczenie czynniki związane z porą roku. Wszystkie te czynniki są prawdopodobnie mało swoiste, mogą występować w różnym nasileniu i konstelacjach i powodować różne obrazy choroby i jej przebieg.

Stanisław Porczyk, specjalista psychiatra

Zobacz także:

• Przyczyny, etiologia depresji
• Jest jedna czy wiele depresji?
• Epidemiologia depresji
• Różne depresje - próby podziału
• Stres a depresja
• Depresja endogenna
• Depresja maskowana
• Depresja sezonowa (zimowa)
• Depresja - podstawowe informacje
  

Data publikacji: 09.02.2007