Jest oczywiste, że lęk może być zupełnie normalną reakcją organizmu, bywa jednak oznaką istotnego problemu, a czasem choroby. Stany napięcia i lęku są zrozumiałe w sytuacjach zagrożenia, w okresie istotnych zmian życiowych (ważne egzaminy, zmiana miejsca zamieszkania, miejsca pracy, zmiany w relacjach osobistych, rozstanie z ważną osobą itp.). Sytuacje te są wyzwaniem do mobilizacji swoich sił psychicznych, uczenia się nowych sposobów postępowania, szukania pomocy w rodzinie lub u przyjaciół, czasem gruntownego wypoczynku. Stany lękowego napięcia mogą być wtedy przejściowe i mają, zasadniczo, naturalny charakter.

Do skorzystania z lekarskiej lub psychologicznej porady może nas skłonić uporczywy i silny lęk oraz niepowodzenia w poradzeniu sobie z nim zarówno samemu, jak i z pomocą bliskich osób. Na jaką pomoc specjalisty możemy wtedy liczyć? Zależy to od szczegółowej diagnozy, lęk jest bowiem stanem wyjątkowo nieswoistym. Problem może być bardziej „medyczny” albo bardziej „psychologiczny”. Dlatego główna rola przypada czasem psychologowi, czasem zaś psychiatrze. Oto spotykane sytuacje:

• Lęk i inne silne emocje wyzwolone trudną sytuacją bądź kryzysem życiowym. Może zaistnieć potrzeba tylko krótkiej pomocy psychologicznej. Jej cennym uzupełnieniem może być odpoczynek (czasem zwolnienie lekarskie), nieraz łagodne środki przeciwlękowe.
• Długo trwające stany lękowe mają nieraz trwalszą przyczynę. Mogą wiązać się z typem osobowości cechującym się gotowością do lęku i ogólną nadwrażliwością emocjonalną a jednocześnie brakiem niektórych społecznych umiejętności. Wtedy w niesprzyjających okolicznościach życia mogą ujawnić się zaburzenia lękowe, czyli nerwica. Mimo medycznej etykiety nerwica może być słusznie widziana jako trudność w życiowym rozwoju bądź przewlekły kryzys w społecznym radzeniu sobie, nawiązaniu i utrzymywaniu relacji itp. Niejednokrotnie potrzebna jest tu dłuższa pomoc psychologiczna.
• Lęk występujący napadowo, czyli tzw. napad paniczny, może nie być sprowokowany niczym uchwytnym albo wystąpić w sytuacji typowego stresu. W czasie napadu występują zawsze liczne dolegliwości somatyczne. Skuteczna pomoc wymaga wtedy z reguły starannego leczenia farmakologicznego i jednoczesnej pomocy psychologicznej.
• Stany lękowe z drażliwością i zaburzeniami snu, zwłaszcza o ile utrzymują się przez kilka tygodni, powinny skłonić do wykluczenia lub potwierdzenia, czy nie jest to depresja, co jednak wymaga konsultacji specjalisty. Lęk jest bowiem często pierwszoplanowym objawem tej choroby, podczas gdy obniżenie nastroju, napędu i inne objawy są mniej dokuczliwe i jakby w tle. Dlatego niejednokrotnie w takich sytuacjach w miejsce depresji niesłusznie podejrzewa się nerwicę.
• Lęk jako objaw prawdziwych chorób psychicznych, np. schizofrenii. To rzadsza sytuacja. Ma on wtedy z reguły inny obraz niż lęk osoby zdrowej bądź z nerwicą czy depresją. Zwykle wiąże się bowiem z chorobowym doznaniami omamowymi i urojeniami, stanowiąc do pewnego stopnia zrozumiałą reakcję na spostrzegane albo wyimaginowane nierzeczywiste zagrożenie. Lęk tego rodzaju ustępuje w czasie leczenia.
  
  

Stanisław Porczyk, specjalista psychiatra

Zobacz także:

• Lęk depresyjny, paniczny, nerwicowy
• Lęk paniczny

Data publikacji:8.12.2006