Leki prokognitywne (wcześniejsza nazwa: leki nootropowe) są środkami leczniczymi mającymi wpływać pozytywnie na procesy poznawcze i pamięć. Nie są całkowicie odrębną grupą leków - cześć z nich stosowana jest z powodu innych wskazań. Nie łączy ich też specyficzna budowa, wspólny jest natomiast cel w jakim są używane. Ostatnio proponuje się nazywać je lekami stosowanymi w celu poprawy funkcji poznawczych lub lekami stosowanymi w zaburzeniach pamięci i otępieniach.

W literaturze można spotkać się z podziałem na tradycyjnie i nowe leki prokognitywne. Podział ten ma ograniczone znaczenie. Na pewno z nowymi lekami związane są większe nadzieje terapeutyczne, m. in. na ich korzystny wpływ na przebieg otępienia. Jednak leki tradycyjne nie są lekami tylko historycznymi, znajdują się wśród nich leki o istotnym znaczeniu leczniczym.

Tradycyjne leki nootropowe (prokognitywne)
Leki naczyniowe: winpocetyna nicergolina nimodypina ergotamina bencyklan cynaryzyna	Leki wywierające pośredni lub bezpośredni wpływ na przepływ krwi w mózgu. Niektóre wykazują też działanie antyagregacyjne i zmniejszają lepkość krwi.
piracetam	Mechanizm działania piracetamu jest niejasny. Przypuszcza się, że lek wpływa na plastyczność krwinek czerwonych, normalizuje agregację płytek, poprawia perfuzję krwi, działa przeciwzakrzepowo, usprawnia metabolizm komórek nerwowych i zwiększa ich odporność na niedotlenienie.
Leki ziołowe Ginkgo Biloba Salvia officinalis Huperzia serrata Panax ginseng (Żeń-szeń) Melissa officinalis	Mechanizmy działania są nieznane a skuteczność terapeutyczna nieustalona. Nie są to jednak środki odrzucane przez oficjalną medycynę.
Witaminy witamina E witaminy z grupy B	Mają działać jako antyoksydanty. Witaminy z grupy B są ponadto niezbędne do prawidłowego przebiegu wielu procesów biochemicznych w mózgu.
lecytyna (mieszanina estrów fosfatydylowych)	Suplementacja substancją niezbędną do budowy i stabilizacji błon komórkowych i innych składników komórek nerwowych. Zawarta w lecytynie cholina jest też substratem do syntezy ważnego neuroprzekaźnika, acetylocholiny.
kofeina	Mechanizm działania kofeiny jest słabo znany. Jest zaliczana do łagodnych psychostymulantów.
tauryna	Wiedza o fizjologicznej i terapeutycznej roli tauryny jest niedostateczna. Tauryna jest aminokwasem, którego działanie wydaje się być niezwykle szerokie. Prawdopodobnie jest jedną z substancji chroniących komórki przed toksycznym działaniem wolnych rodników, reguluje stężenie jonów wapnia w komórkach, jest neuroprzekaźnikiem i neuromodulatorem. Możliwe także, że uczestniczy w regulacji stężenia osmotycznego, w syntezie kwasów żółciowych i w reakcji zapalnej. Istnieją obserwacje, że odgrywa też ważną rolę w metabolizmie glukozy.
karnityna	Przypuszcza się, że karnityna może usprawniać metabolizm wewnątrzkomórkowy przez bezpośredni wpływ na procesy transportu, produkcji energii i usuwanie toksycznych produktów reakcji biochemicznych.

Nowe leki prokognitywne (nowe leki stosowane w celu poprawy funkcji poznawczych)
Inhibitory cholinoesterazy donepezil riwastygmina galantamina	Zwiększanie stężenia acetylocholiny w szczelinach synaptycznych przez hamowanie enzymu rozkładającego acetylocholinę.
memantyna	Przeciwstawia się nadmiernemu i uszkadzającemu działaniu glutaminianów na komórki nerwowe. Wzmacnia ponadto przekazywanie sygnału przez synapsy.

opr. Stanisław Porczyk, specjalista psychiatra


Na podstawie:

1. Sobów T.: Opcje farmakoterapii zaburzeń funkcji poznawczych. Neuropsychiatria. Przegląd kliniczny 2009; 3: 25-31.
2. Szymański K., Winiarska K.  Tauryna i jej potencjalne wykorzystanie w terapii. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 2008; 62: 75-86.


Data publikacji: 13.07.2011