Łagodne zaburzenia poznawcze (ang. MCI, Mild Cognitive Impairment) to związane z wiekiem ponadnormalne osłabienie funkcji poznawczych, nie sięgające jednak poziomu otępienia.

Łagodne zaburzenia poznawcze nie są jednorodną jednostką chorobową, ale grupą zaburzeń o różnych przyczynach, obrazie i rokowaniu. Najczęstszą postacią łagodnych zaburzeń poznawczych jest tzw. postać amnestyczna, w której pogorszeniu ulega głównie, albo jedynie, pamięć. Osłabienie funkcji poznawczych może też dotyczyć jednej z funkcji poznawczych innej niż pamięć, mówi się wtedy o wybiórczej nieamnestycznej  postaci łagodnych zaburzeń poznawczych. Pogorszenie sprawności może  obejmować kilka funkcji poznawczych jednocześnie, co określa się jako postać uogólnioną.

Łagodne zaburzenia poznawcze mogą nasilać się aż do pełnoobjawowego otępienia, mogą nie ulegać progresji, a mogą też ustępować. Największe ryzyko przejścia w otępienie wiąże się z postacią amnestyczną. Szacuje się, że u około 30% osób ze zdiagnozowanymi łagodnymi zaburzeniami poznawczymi w ciągu kilku najbliższych lat rozwinie się otępienie.

Rozpoznawanie

Łagodne zaburzenia poznawcze rozpoznaje się, gdy:

1. Badany nie funkcjonuje prawidłowo, ale nie stwierdza się u niego otępienia.
2. Istnieją obiektywne (oceniane w czasie za pomocą odpowiednich testów) oznaki osłabienia funkcjonowania poznawczego. Często towarzyszą im też skargi subiektywne (zgłaszane przez pacjenta lub osoby z jego otoczenia).
3. Wykonywanie czynności życia codziennego, w tym czynności złożonych, jest niepogorszone albo tylko minimalnie osłabione.

Precyzyjna diagnoza, w tym także określenie specyficznego podtypu łagodnych zaburzeń poznawczych, wymaga wykonania badania neuropsychologicznego (użycie odpowiednich testów).

Występowanie

Łagodne zaburzenia poznawcze występują dość często, stwierdza się je u 15-30% osób powyżej 60 r. ż.

Przyczyny 

Wymienia się następujące czynniki etiologiczne, które mogą występować osobno, albo współistnieć u danej osoby:

• procesy neurodegeneracyjne mózgu
• choroby naczyniowe mózgu
• urazy mózgu
• choroby metaboliczne (np. cukrzyca)
• zaburzenia hormonalne (np. niedoczynność tarczycy)
• zaburzenia elektrolitowe (np. hiponatremia)
• choroby układu krążenia, wątroby, nerek
• zaburzenia psychiczne (np. depresja)
• niepożądane działania leków (np. leków psychotropowych, czy sterydów)
• intoksykacja narkotykami lub alkoholem 

Łagodne zaburzenia poznawcze a otępienie

U około połowy osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi w ciągu 5 lat rozwinie się otępienie, a u połowy, nie. Stąd mówi się o progresywnej i nieprogresywnej postaci łagodnych zaburzeń pamięci. Ze względu na to, że leczenie rozwiniętego otępienia jest trudne, i tylko częściowo skuteczne, duże znaczenie przywiązuje się do odróżnienia, już na tym etapie, osób zagrożonych rzeczywistym rozwojem otępienia. Szuka się też takich terapii, które pomagałyby w łagodnych zaburzeniach poznawczych, a jednocześnie zapobiegałyby ich przejściu w otępienie. Próby znalezienia takiego leczenia nie dały jednak jak dotąd jednoznacznych wyników. Z jednej strony, w szeregu badań, stwierdzono korzystny wpływ niektórych leków prokognitywnych u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, z drugiej, obserwacje te nie są dostateczną podstawą do wypracowania jednoznacznych  strategii leczniczych i profilaktycznych.

Jako potencjalne leki w leczeniu łagodnych zaburzeń poznawczych badano i bada się nadal:  piracetam, inhibitory cholinesterazy (donepezil, riwastygmina, galantamina), wymiatacze wolnych rodników i przeciwutleniacze (Ginkgo biloba, witaminy A, C, E, estrogeny, selegilina), niektóre niesterydowe leki przeciwzapalne (diklofenak) i inne.

Nie jest ustalone znaczenie stosowania, w tej grupie chorych, inhibitorów cholinesterazy. W wielu badań nie wykazano, aby leki te zmniejszały ryzyko przejścia łagodnych zaburzeń poznawczych w otępienie. Istnieje jednak też doniesienie, że w pewnej podgrupie osób, wyróżniających się nieco innym wyposażeniem genetycznym (nosicieli odmiany genu dla apolipoproteiny, allelu ApoE4), kilkuletnia kuracja jednym z inhibitorów acetylocholinesterazy (donepezilem) zmniejszała ryzyko przejścia w chorobę Alzheimera.

Poza leczeniem farmakologicznych stosuje się treningi pamięci. Istotne jest także poradnictwo dla chorego i rodziny.

opr. Stanisław Porczyk, specjalista psychiatra

Na podstawie:

1. Borkowska A., Marzena Ziółkowska-Kochan., Kalwa A., Dróżdż W. Piracetam w leczeniu łagodnych zaburzeń poznawczych (MCI, Mild Cognitive Impairment). Neuropsychiatria. Przegląd Kliniczny 2010; 2 (3): 97-136.
2. Gabryelewicz T. Łagodne zaburzenia poznawcze – postępowanie terapeutyczne. Aktualności Neurologiczne 2004; 4 (3): 167-170.
3. Talarowska M., Florkowski A., Zboralski K., Gałecki P. Skala MoCA oraz MMSE w diagnozie łagodnych zaburzeń funkcji poznawczych. Psychiatria i Psychoterapia 2011: 7 (1): 13-20.


Data publikacji: 15.07.2011