Inaczej: zespół maniakalny. Stan chorobowy, zaliczany do psychoz, występujący najczęściej w przebiegu zaburzenia dwubiegunowego (choroby afektywnej dwubiegunowej). Rzadziej przyczynami są choroby organiczne OUN lub zatrucia. Do głównych objawów zespołu należy wzrost aktywności psychoruchowej aż do rozmiaru podniecenia, wzmożony nastrój i zaburzenia emocjonalne zwykle typu dysforii. Sposób myślenia chorych staje się nacechowany przekonaniem o własnej wielkości, z nadmiernym poczuciem ważności i mocy, niedostrzeganiem zagrożeń i niemiłych konsekwencji. Zawyżona ocena swoich możliwości może tak odbiegać od rzeczywistości, że mówi się o urojeniach wielkościowych. Mają one czasem charakter wręcz absurdalny: osoba w manii czuje się absolutnie niedościgła, przenika wszystkie tajemnice, ze względu na nią rozgrywają się wielkie wydarzenia świata. Typowy nastrój maniakalny cechuje się beztroską, skłonnością do żartów, poczuciem radości i szczęścia, brakiem reakcji na przykre wydarzenia. U wielu osób w okresie manii nastrój jest jednak gniewny, z dysforią. Zdarza się agresja słowna i, rzadziej, fizyczna. Procesy myślowe i mowa, choć przyspieszone, są z reguły mało produktywne, mogą też mieć charakter bezładnej gonitwy myśli. Podobnie wzmożona aktywność chorych z reguły prowadzi do problemów. Podejmują oni pochopne decyzje i zobowiązania, dokonują przypadkowych zakupów. Bywają nieuzasadnione decyzje o zmianie miejsca pracy, rozstaniu się z przyjaciółmi i bliskimi, nierzadko dochodzi do nadużywania alkoholu i nieuporządkowanego życia seksualnego.

Hipomania to stan łagodnej manii. Objawy hipomanii często nie powodują znacznego zaburzenia funkcjonowania społecznego. Czasem hipomania może nawet stymulować korzystnie aktywność, jednak taka "korzystna społecznie" łagodna mania nie jest czymś typowym. Tak mania jak i hipomania są stanami chorobowymi o własnej kapryśnej dynamice, z którymi z reguły wiąże się uciążliwość dla chorego i jego otoczenia.

Nasilenie staniu maniakalnego może znacznie różnić się: od  łagodnego (mówimy o hipomanii), aż do podniecenia (szału) maniakalnego. Mania może trwać od kilku tygodni do kilkunastu miesięcy. Wielu chorych ma kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt okresów maniakalnych. To ostatnie zdarza się już rzadziej ze względu na możliwości skutecznego leczenia farmakologicznego. Opiera się ono na stosowaniu przez wiele lat, a nawet do końca życia, jednego z leków stabilizujących, jak lit (węglan litu), karbamazepina lub kwas walproinowy.

Mania, poza chorobami afektywnymi, pojawia się, aczkolwiek rzadko, w schorzeniach organicznych OUN oraz zatruciach np. amfetaminą, czasem w przewlekłych infekcjach.  Zawsze jednak może być przedmiotem dyskusji, czy te czynniki są przyczyną manii, czy jedynie wyzwalają manię u osoby z chorobą afektywną.

Mania - zestawienie objawów

• zwiększona energia, znacznie zwiększona aktywność 
• niepokój ruchowy
• nastrój podwyższony, wzniosły, euforyczny
• duża drażliwość, często wręcz w skrajnym nasileniu
• gonitwa myśli, trudności w skoncentrowaniu się
• mniejsza potrzeba snu, krótszy sen
• nadmiernie dobra kondycja fizyczna, brak normalnego męczenia się, duża aktywność bez odpoczynku (nieraz przez cały dzień), mimo mimo krótkiego snu. 
• poczucie siły, niezgodne z rzeczywistością przekonania o swoich możliwościach, talentach, czekających ważnych zadaniach lub wręcz społecznej lub religijnej misji
• brak krytycyzmu, niedocenianie trudności, niedopuszczanie myśli, że można nie zrealizować swoich planów 
• gniewliwość szczególnie przy napotkaniu oporu  
• nieuzasadnione wydatki, zakupy o kredyty
• nadmiernie liczne zobowiązania i plany
• zwiększony popęd seksualny, ryzykowane zachowania seksualne
• pojawienie się nietypowych dla siebie nowych sposobów zachowania, będących konsekwencją przekonań o swojej wielkiej wartości, wyjątkowości bądź sile. Mogą to być np. niezachowywanie dystansu w kontaktach z innymi ludźmi, zachowania prowokacyjne, zaczepne, agresywne, wypowiedzi pouczające (mentorstwo) itp. 
• zazwyczaj brak poczucia tej tak wyraźnej i oczywistej dla otoczenia zmiany swojego zdrowia i zachowania (bądź ograniczona możliwość takiej oceny) 
• w nasilonej manii występują ponadto objawy psychotyczne - patrz niżej

Objawy psychotyczne w manii

W nasilonej manii mogą występować spektakularne objawy nazywane objawami psychotycznymi. Są to:   

• urojenia wielkościowe, misji, wybrania, posłannictwa i zbliżone do nich przeżycia ekstazy, bycia centrum wszystkich wydarzeń a nawet łączności z innymi wymiarami rzeczywistości i niezwyklej zmiany swojej tożsamości 
  
• omamy, zazwyczaj słuchowe, ale też innego typu
  
• skrajne pobudzenie, skrajna ekspansja psychoruchowa
  

W stanie hipomanii objawy psychotyczne nie występują.

opr. (SP)

Piśmiennictwo:

Vieta E. Choroba afektywna dwubiegunowa. Medycyna po Dyplomie 2008; 3 (6): 4-55.

Zobacz także:

• Choroba afektywna dwubiegunowa - podstawowe informacje
• Urojenia
• Omamy, halucynacje

Data publikacji: 3.06.2005