Węchowy zespół odnoszący
Węchowy zespół odnoszący (ang. olfactory reference syndrome – ORS) to stosunkowo rzadko stosowany termin diagnostyczny - nie figuruje w aktualnych klasyfikacjach zaburzeń. Odnosi się do tych osób, które żywią nieuzasadnione przekonanie, że ich ciało wydziela nieprzyjemną woń i jest powodem negatywnych reakcji ludzi.
Chory może być przekonany, że budzący odrazę zapach pochodzi z jego ust, odbytu lub innych otworów ciała. Może także sądzić, że całe jego ciało wydziela przykry zapach. Może też mieć wrażenia, że „czuje” tę woń. Osoba ta interpretuje jednocześnie zachowania innych osób ksobnie czyli jako rzekomo związane ze swoją dolegliwością: uważa, że te osoby komentują jej defekt, patrzą w znaczący sposób, uśmiechają się, odwracają wzrok, kaszlą, wycierają nos, kichają itp. Osoby chore często starają się zataić swój rzekomy defekt. Mogą stosować dezodoranty, zachowują dystans od ludzi, wychodzą z domu w porach, gdy łatwiej o samotność, bacznie obserwują otoczenie itp. Tego rodzaju obronne zachowania mogą mieć charakter kompulsywny, przymusowy.
Nie istnieją powszechnie przyjęte kryteria diagnostyczne tego zaburzenia. Można mieć też bardziej podstawowe wątpliwości - czy należy je w ogóle wyodrębniać, czy też raczej osoby z tego rodzaju cierpieniem diagnozować jako osoby z dysmorfofobią, zespołem obsesyjno-kompulsywnym albo, w niektórych przypadkach, z depresją. Same przejawy choroby mogą istotnie różnić się u poszczególnych osób. Myśl, że wydziela się nieprzyjemny zapach u części chorych przypomina urojenie – mogą być one absolutnie przekonane, że rzeczywiście ów zapach wydzielają. U innych myśl ta jest zbliżona do natręctwa, czyli nawracającej z przymusem własnej myśli, co do której chory zachowuje pewien stopień krytycyzmu. Podobnie natrętny (kompulsywny) charakter mogą mieć zachowania, które chory podejmuje, aby zataić defekt, albo zmniejszyć napięcie, które towarzyszy chorobowym przekonaniom. Węchowy zespół odnoszący może mieć więc cechy zarówno choroby urojeniowej jak i zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego. Wydaje się, że pod tym względem istotnie przypomina on dysmorfofobię. Jest przy tym rzeczą bardzo ciekawą, że autorzy amerykańscy, przynajmniej niektórzy, są skłonni traktować węchowy zespół odnoszący jako osobne zaburzenie i uważać, że historia wyodrębniania tej choroby sięga najdalej lat 70-tych ub. r. Tymczasem już znacznie wcześniej identyczne dolegliwości były opisywane w Europie, także przez psychiatrów polskich, jako dysmorfofobia. W takim szerszym rozumieniu dysmorofobia jest nie tylko nieuzasadnionym przekonaniem o katastrofalnej zmianie morfologicznej swojego ciała, ale też może polegać na przekonaniu o wydzielaniu przez to ciało odrażającego zapachu.
Urojeniowe przekonania, że własne ciało wydziela przykrą woń mogą pojawiać się też u osób chorych na schizofrenię. Wtedy jednak temu chorobliwemu sądowi towarzyszą inne objawy, typowe dla schizofrenii.
Przekonanie, że własne ciało wydziela przykry lub odrażający zapach mogą czasem żywić osoby w depresji. W takim wypadku może być uzasadnione, żeby traktować je nie jako objaw osobnego zaburzenia, ale manifestację samej choroby depresyjnej.
Leczenie nie jest ustalone. W zależności od dominacji jakiejś grupy objawów lub cech zaburzenia stosowane są leki z grupy neuroleptyków, przeciwdepresyjnych lub przeciwlękowych. Proponuje się także psychoterapię. Autor niniejszego hasła obserwował znakomitą skuteczność terapii prowadzonej stosunkowo niewielką dawką leku neuroleptycznego. Ze względu na niejednorodność zaburzenia, które ewentualnie można byłoby klasyfikować jako węchowy zespół odnoszący, nie można jednak generalizować pojedynczych obserwacji - panuje dość powszechna zgoda, że leczenie powinno być indywidualizowane, a ostateczne decyzje powinny zależeć od obrazu zaburzenia oraz intuicji lekarza.
Stanisław Porczyk, specjalista psychiatra
Zobacz także:
Piśmiennictwo
Bizamcer A. N., Dubin W. R., Hayburn B. Olfactory reference syndrome. Psychosomatics 2008; 49: 77-81.
Data publikacji:1.05.2011
Chory może być przekonany, że budzący odrazę zapach pochodzi z jego ust, odbytu lub innych otworów ciała. Może także sądzić, że całe jego ciało wydziela przykry zapach. Może też mieć wrażenia, że „czuje” tę woń. Osoba ta interpretuje jednocześnie zachowania innych osób ksobnie czyli jako rzekomo związane ze swoją dolegliwością: uważa, że te osoby komentują jej defekt, patrzą w znaczący sposób, uśmiechają się, odwracają wzrok, kaszlą, wycierają nos, kichają itp. Osoby chore często starają się zataić swój rzekomy defekt. Mogą stosować dezodoranty, zachowują dystans od ludzi, wychodzą z domu w porach, gdy łatwiej o samotność, bacznie obserwują otoczenie itp. Tego rodzaju obronne zachowania mogą mieć charakter kompulsywny, przymusowy.
Nie istnieją powszechnie przyjęte kryteria diagnostyczne tego zaburzenia. Można mieć też bardziej podstawowe wątpliwości - czy należy je w ogóle wyodrębniać, czy też raczej osoby z tego rodzaju cierpieniem diagnozować jako osoby z dysmorfofobią, zespołem obsesyjno-kompulsywnym albo, w niektórych przypadkach, z depresją. Same przejawy choroby mogą istotnie różnić się u poszczególnych osób. Myśl, że wydziela się nieprzyjemny zapach u części chorych przypomina urojenie – mogą być one absolutnie przekonane, że rzeczywiście ów zapach wydzielają. U innych myśl ta jest zbliżona do natręctwa, czyli nawracającej z przymusem własnej myśli, co do której chory zachowuje pewien stopień krytycyzmu. Podobnie natrętny (kompulsywny) charakter mogą mieć zachowania, które chory podejmuje, aby zataić defekt, albo zmniejszyć napięcie, które towarzyszy chorobowym przekonaniom. Węchowy zespół odnoszący może mieć więc cechy zarówno choroby urojeniowej jak i zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego. Wydaje się, że pod tym względem istotnie przypomina on dysmorfofobię. Jest przy tym rzeczą bardzo ciekawą, że autorzy amerykańscy, przynajmniej niektórzy, są skłonni traktować węchowy zespół odnoszący jako osobne zaburzenie i uważać, że historia wyodrębniania tej choroby sięga najdalej lat 70-tych ub. r. Tymczasem już znacznie wcześniej identyczne dolegliwości były opisywane w Europie, także przez psychiatrów polskich, jako dysmorfofobia. W takim szerszym rozumieniu dysmorofobia jest nie tylko nieuzasadnionym przekonaniem o katastrofalnej zmianie morfologicznej swojego ciała, ale też może polegać na przekonaniu o wydzielaniu przez to ciało odrażającego zapachu.
Urojeniowe przekonania, że własne ciało wydziela przykrą woń mogą pojawiać się też u osób chorych na schizofrenię. Wtedy jednak temu chorobliwemu sądowi towarzyszą inne objawy, typowe dla schizofrenii.
Przekonanie, że własne ciało wydziela przykry lub odrażający zapach mogą czasem żywić osoby w depresji. W takim wypadku może być uzasadnione, żeby traktować je nie jako objaw osobnego zaburzenia, ale manifestację samej choroby depresyjnej.
Leczenie nie jest ustalone. W zależności od dominacji jakiejś grupy objawów lub cech zaburzenia stosowane są leki z grupy neuroleptyków, przeciwdepresyjnych lub przeciwlękowych. Proponuje się także psychoterapię. Autor niniejszego hasła obserwował znakomitą skuteczność terapii prowadzonej stosunkowo niewielką dawką leku neuroleptycznego. Ze względu na niejednorodność zaburzenia, które ewentualnie można byłoby klasyfikować jako węchowy zespół odnoszący, nie można jednak generalizować pojedynczych obserwacji - panuje dość powszechna zgoda, że leczenie powinno być indywidualizowane, a ostateczne decyzje powinny zależeć od obrazu zaburzenia oraz intuicji lekarza.
Stanisław Porczyk, specjalista psychiatra
Zobacz także:
Piśmiennictwo
Bizamcer A. N., Dubin W. R., Hayburn B. Olfactory reference syndrome. Psychosomatics 2008; 49: 77-81.
Data publikacji:1.05.2011
Data aktualizacji: 01.05.2011