Co to jest ubezwłasnowolnienie?

Jest to pozbawienie lub ograniczenie zdolności do czynności prawnej danej chorej osoby w wyniku decyzji sądu. Zdolność do czynności prawnych to zdolność do nabywania praw i zaciągania zobowiązań (czyli czynności z zakresu prawa cywilnego). Głównym celem ubezwłasnowolnienia jest niesienie pomocy takiej osobie w załatwieniu czy prowadzeniu jej spraw osobistych lub majątkowych. Ubezwłasnowolnienie nie może mieć za cel interesu wnioskodawcy, np. to, by córka mogła przejąć majątek matki po jej ubezwłasnowolnieniu.

Jakie są główne rodzaje ubezwłasnowolnienia?

Ubezwłasnowolnienie może być całkowite i częściowe. Ubezwłasnowolnienie całkowite polega na pozbawieniu praw do wszelkich czynności prawnych z wyjątkiem umów dotyczących drobnych spraw życia codziennego jak np. zakupy, kupno biletu i podobne. W imieniu osób ubezwłasnowolnionych całkowicie czynności dokonują ich przedstawiciele, np. rodzice lub ustanowieni przez sąd opiekunowie.

Ubezwłasnowolnienie częściowe sąd opiekuńczy orzeka wtedy, gdy stan zdrowia chorej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw.

Osoba ubezwłasnowolniona częściowo, w przeciwieństwie do osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie, może zaciągać poważne zobowiązania albo rozporządzać swoimi prawami, ale potrzebna jest do tego zgoda kuratora ustanowionego dla niej przez sąd. W szczególności bez zgody kuratora nie może dysponować swoim majątkiem, przyjmować lub odrzucać spadku, zawierać i wypowiadać umów. W sprawach, które dotyczą nieruchomości lub rzeczy o bardzo dużej wartości do zawarcia ważnych prawnie umów potrzebna jest zgoda zarówno kuratora, jak i sądu opiekuńczego.

Istnieje jednak szereg czynności prawnych, które osoba ubezwłasnowolniona częściowo może dokonywać sama, bez zgody kuratora. Ubezwłasnowolniony częściowo może przyjmować darowiznę, zawierać umowy należące do umów zawieranych w drobnych sprawach życia codziennego, nawiązywać stosunek pracy i dysponować swoim wynagrodzeniem.

Kto może wystąpić o ubezwłasnowolnienie?

Może to uczynić współmałżonek, krewni w linii prostej (dziadkowie, rodzice, dzieci, wnuki) oraz rodzeństwo, a także przedstawiciel ustawowy. Wniosek o ubezwłasnowolnienie powinien być zawsze uzasadniony, gdyż w przeciwnym razie ten, kto zgłosił wniosek o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie, może ściągnąć na siebie karę grzywny.

Kto może zostać ubezwłasnowolniony:

Ubezwłasnowolniona może zostać osoba, „jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem” (Kodeks cywilny). Podstawą do ubezwłasnowolnienia nie jest więc sam fakt choroby czy upośledzenia, ale stan, w którym ta osoba „nie może kierować swoim postępowaniem”. Jest to ważne dla tych, którzy po zachorowaniu i np. leczeniu w szpitalu psychiatrycznym niesłusznie obawiają się, że mogą zostać ubezwłasnowolnieni przez rodzinę. Rodzina jest ponadto zawsze tylko wnioskodawcą, natomiast decyduje sąd po zbadaniu sprawy i, w przypadku zaburzeń psychicznych, powołaniu i wysłuchaniu biegłych lekarzy.

Ubezwłasnowolnienie nie jest ze swej istoty bezterminowe. Sąd może uchylić ubezwłasnowolnienie, gdy ustaną przyczyny dla których je orzeczono. Np. gdy osoba ubezwłasnowolniona z powodu choroby psychicznej poddała się leczeniu i przyniosło ono pozytywne rezultaty.

opr. (SP)


Data publikacji:1.05.2005